Duszniki-Zdrój - Muzeum Papiernictwa (atrakcje turystyczne w spanie.pl)

Papier czerpie się tu już od 400 lat, zaś lokalizacja obiektu nie jest oczywiście przypadkowa - była ona uwarunkowana zapotrzebowaniem na czystą wodę, niezbędną do produkcji. Papiernia dusznicka jest jedną z największych atrakcji turystycznych naszego pięknego regionu. Jest to jedyny zachowany i do dziś działający obiekt tego typu w Polsce i jeden z nielicznych w środkowej Europie.

Jak wynika z dokumentów archiwalnych i z napisu umieszczonego na kamiennym nadprożu, młyn wzniesiono, a właściwie odbudowano po wcześniejszej powodzi, w roku 1605. Dziś budynek wchodzi w skład zabytkowego kompleksu przemysłowego, harmonijnie wtopionego w otoczenie. Najbardziej charakterystyczne elementy to gontowy dach oraz fascynujący kontrast, jaki tworzą drewniane ściany suszarni z częścią murowaną obiektu. Szczególnie godne uwagi są drewniane woluty na ścianie szczytowej od strony zachodniej. Do dawnego budynku mieszkaniowo-produkcyjnego prowadzi dodatkowy pawilon wejściowy.

W roku 1562 pierwszy znany nam z imienia papiernik dusznicki Ambrosius Tepper sprzedał swój młyn papierniczy Nikolausowi Kretschmerowi z Saksonii. Papiernia pozostała w rękach Kretschmerów przez ponad 140 lat (1562 - 1706). Do dziś zachowały się dwa portrety olejne pokazujące Samuela (właściciela obiektu w latach 1640-1656) i Christiana Wilhelma (właściciela w latach 1689-1706). To właśnie kunsztowi kolejnych Kretschmerów wyroby dusznickie zawdzięczały swe dobre imię. W Dusznikach produkowano wówczas jedne z najlepszych papierów na całym Śląsku. Za swe zasługi bracia Gregor i Georg Kretschmerowie w roku 1607 otrzymali od cesarza Rudolfa II tytuł szlachecki. W roku 1685 wnuk Gregora, Christian, sprawujący także urząd burmistrza Dusznik, uzyskał przywilej na dostawę papieru do wszystkich urzędów we Wrocławiu. Dysponował on też prawem wyłączności na pozyskiwanie szmat na terenie Ziemi Kłodzkiej, co zapewniało odpowiednią ilość surowca do produkcji. Ostatni papiernik z rodziny Kretschmerów, Christian Wilhelm, prawnuk Gregora, w roku 1706 sprzedał młyn Antonowi Hellerowi z Friedlandu w Czechach. Potomkowie i spadkobiercy Hellera władali młynem do roku 1822. Najpierw papiernię przejął po ojcu Anton Benedikt Heller, a następnie jego zięć Josef Ossendorf, mąż Antonii Heller. Papiernikiem był też zięć Ossendorfa Jan Leo Königer. Sztuka wytwarzania papieru była wówczas ściśle strzeżoną tajemnicą, przekazywaną w rodzie z pokolenia na pokolenie. Rodziny papierników były wykształcone i obeznane ze sztuką, o czym świadczy dziś zachowany portret Ossendorfa przy klawesynie.

Za Hellerów w papierni wprowadzono nowe urządzenia i technologie. W roku 1719 koło podsiębierne zastąpiono nasiębiernym, dzięki czemu uzyskano więcej energii potrzebnej do przetwarzania szmat. Pierwszy na Śląsku holender, nowoczesne urządzenie do rozdrabniania włókien ze szmat, zamontowano właśnie w Dusznikach po roku 1737, co też doprowadziło do zwiększenia produkcji. Zainstalowano także urządzenia do wygładzania papieru (1742) oraz do cięcia szmat (1753).

W roku 1742, po pierwszej wojnie śląskiej, Ziemia Kłodzka przeszła pod panowanie Prus. W sześć lat później Anton Benedikt Heller zobowiązał się dostarczać dobrej klasy papier na potrzeby władz pruskich. Ponieważ oferowane przezeń wyroby dorównywały jakościowo i cenowo papierom holenderskim i francuskim, w roku 1750 Hellerowi przyznano tytuł oficjalnego dostawcy papieru na dwór pruski. Godność tę otrzymał także jego zięć, Josef Ossendorf.

W wyniku wojen napoleońskich na początku XIX w. produkcja papieru uległa zahamowaniu. Ostatni właściciel papierni związany z rodziną Hellerów, Jan Leo Königer, w roku 1822 zlicytował obiekt, który nabył wówczas Josef Wiehr z Ząbkowic Śląskich. Młyn pozostał w posiadaniu Wiehrów do roku 1939.

Papier ręcznie czerpany wytwarzano w Dusznikach aż do początku XX w. Tymczasem inne papiernie już w połowie XIX w. zmodernizowały produkcję, instalując maszyny papiernicze. W roku 1905 Karl Wiehr zaczął również maszynowo produkować papier i tekturę, lecz nie zdołał już nadrobić zapóźnienia, aż wreszcie w roku 1937 młyn zawiesił działalność ze względu na pogarszającą się sytuację finansową. W roku 1939 cały obiekt, stanowiący zabytek techniki i architektury przemysłowej, przekazano miastu. Już wówczas ostatni właściciel wyraził życzenie, by w papierni urządzić muzeum techniki.

Życzenia tego, zaświadczonego też w literaturze fachowej, długo nie można było spełnić. Na przeszkodzie stanęła wojna, w wyniku której Śląsk wraz z Ziemią Kłodzką znalazł się w granicach Polski. Inicjatywę podjął w roku 1968 polski przemysł papierniczy, urządzając w zabytkowym poniemieckim młynie Muzeum Papiernictwa.

Pierwsze eksponaty były skromne - były to wieszaki do suszenia tektury i kilka form czerpalnych z sitami żeberkowymi, z XIX w. Stopniowo kolekcja zaczęła się jednak wzbogacać, szczególnie o dawne urządzenia pomiarowe do oceny jakości papieru, które możemy dziś podziwiać w ramach stałej ekspozycji. Niezwykle cenne są też zachowane portrety właścicieli papierni. Podczas prac renowacyjnych, prowadzonych pod koniec lat sześćdziesiątych, w pomieszczeniach drugiego piętra odkryto malowidła z wieku XVII i XIX. Namalowano je na drewnianej powierzchni ścian i kasetonowego stropu. W latach 1987 - 89 zostały one gruntownie odrestaurowane.

Aby przywrócić papierni jej pierwotną funkcję, w roku 1971 wznowiono produkcję ręcznie czerpanego papieru. Papier ten wytwarza się jak dotąd na bazie celulozy, zaś zyski z jego sprzedaży dofinansowują działalność placówki. Produkcja odbywa się - jak dawniej - na parterze budynku młyna. Znajduje się tam holender do rozdrabniania celulozy, dwie kadzie czerpalne oraz prasy do odciskania. Czysta górska woda Bystrzycy Dusznickiej wciąż gwarantuje wysoką jakość papieru. W zależności od zapotrzebowania produkowane są papiery akwarelowe, rysunkowe, drukarskie i do pisania do formatu A2. Realizowane są też zamówienia specjalne, jak na przykład czerpanie papieru ze specjalnym znakiem wodnym według projektu lub pomysłu klienta. Oferowane są także atrakcyjne papiery artystyczne, zdobione kwiatami i ziołami Ziemi Kłodzkiej, albumy poezji, wyroby galanteryjne. Wykonywany jest również skład ręczny i druk wizytówek, listowników i innych wyrobów do formatu A3.

Muzeum Papiernictwa
57-340 Duszniki Zdrój, ul. Kłodzka 42
tel. (0-74) 866 92 48, tel./fax (074) 866 90 20
e-mail: biuro@muzpap.pl

Hotely

Priváty

Agroturistika

Turistické ubytovane

Vily