W hali i pomieszczeniach elektrowni zachowały się pracujące od początku turbiny i urządzenia.
Zamysł budowy hydroelektrowni jest oczywisty: produkcja energii elektrycznej. Oczywiste jest także, iż owa energia musi mieć odbiorcę. Tym miało być w ogólnym rozumieniu Pomorze. Budowę hydroelektrowni Żur rozpoczęto w 1927 roku. Stanęła ok. 8 km powyżej Gródka, przegradzając wąską pradolinę Wdy. Kierownikiem budowy został szwajcarski inżynier Hans Hurzler, notabene uczeń prof. Gabriela Narutowicza, wykładającego na politechnice w Zurychu, który - może nie wszyscy wiedzą - był wybitnym hydrotechnikiem. Natomiast wszyscy wiedzą, iż Narutowicz został pierwszym prezydentem II RP (zastrzelony w 1922r.). Projekty poszczególnych obiektów elektrowni powstały pod kierownictwem inż. Hoffmanna i prof. Pomianowskiego.
Prace ziemne przy budowie zapory i 850-metrowego kanału doprowadzającego wodę do turbin wykonała duńska firma "Hoeygaard & Schultz" - ta sama, która budowała baseny portowe w Gdyni.
Planowana zaledwie na dwa lata inwestycja została opóźniona z powodu wyjątkowo silnych mrozów z 1928 na 29 rok.
Budowa składała się z kilku zasadniczych elementów: zapory ziemno-glinianej spiętrzającej o ponad 15 m wody Wdy, kanału roboczego o długości 850 m, tzw. zamku wodnego oraz leżącej o 15,2 m niżej hali maszyn, czyli głównego obiektu produkującego prąd. Zamek wodny znajdujący się u krańca kanału roboczego sterował poborem wody.
Zamek wodny elektrowni w Żurze. Budowla kryje jazy i rury doprowadzające wodę do położonych o ponad 15 metrów niżej turbin.
Ułożone pod kątem kilkunastu stopni rury dostarczały grawitacyjnie wodę bezpośrednio do turbin zamontowanych w hali maszyn. A tam zainstalowano dwie najnowocześniejsze w owych czasach na świecie turbiny Kaplana austriackiej firmy Voith o pionowej osi obrotu i nastawnym kącie łopat. Każda "przełykała" 71,4 m3 wody na sekundę, co rozkręcało je do 250 obrotów na minutę. Wykonany ze szczegółami, ruchomy model turbiny, można zobaczyć w starej nastawni. Turbiny były sprzężone z dwiema prądnicami szwedzkiej firmy ASEA, które do dziś osiągają moc 7,5 MW. Średnia
Podczas budowy zużyto 4685 ton cementu, 750 tys. sztuk cegieł, 700 t stali i 120 t wapna, a całkowity koszt budowy przekroczył o 4 mln zł zakładaną sumę i zamknął się olbrzymia kwotą 15 mln zł. Na budowie pracowało do 1500 ludzi zatrudnionych z całego powiatu świeckiego.
Bulwersującym odczuciem wydają się swastyki widniejące na tabliczkach znamionowych generatorów szwedzkiej firmy ASEA. Ale trzeba wiedzieć że przed wybuchem II wojny światowej ów symbol nie miał znaczenia pejoratywnego. Swastyka była symbolem religijnym w wielu kulturach, zwłasza w Indiach, a nawet u pogańskich Słowian, gdzie oznaczała ogień oraz ciepło.
W hali maszyn stoją potężne generatory. Pod nimi znajdują się turbiny.
15 lutego 1930r. w uruchomieniu turbin uczestniczył prezydent RP prof. Ignacy Mościcki. Ten znamienny akt był głównym elementem uroczystości związanych z 10-leciem powrotu Pomorza do Polski. Żur stał się wtedy największą elektrownią w kraju, stanowiącą wraz z Gródkiem, rdzeń systemu energetycznego Pomorza. Ów rdzeń wspomagany był przez elektrownie parowe w Grudziądzu, Toruniu, później także w Gdyni.
Spiętrzenie wody i powstanie Jeziora Żurskiego zwiększyło walory turystyczne tych okolic. Szczególnie zyskał odległy o 8 km Tleń. Ale i obie nowoczesne elektrownie były często zwiedzane przez wycieczki organizowane przez Stowarzyszenie Elektyków Polskich i Związek Elekrowni Polskich.
Gości podejmowano przy stołach rozstawionych w żurskiej hali maszyn. Państwo Hoffmannowie przyjmowali ich także w swej wilii w pobliskim Osiu. Z Żuru organizowano przejażdzki do Tlenia łodziami holowanymi przez motorówki.
Możliwość zwiedzania zabytku techniki należy wcześniej uzgodnić z kierownictwem Elektrowni Wodnych w Samociążku, któremu Żur podlega, www.ew.koronowo.pl, tel. (052) 382-58-00.
Dojazd: kierowcy z Bydgoszczy, Torunia i Włocławka powinni obrać kurs na Świecie. Elektrownia w Żurze leży przy drodze nr 239 Świecie - Laskowice - Drzycim - Lniano. Na skrzyżowaniu z dochodzącą z prawej drogą 272 jedziemy prosto w kierunku Osia. Mieszkańcy Grudziądza mają znacznie bliżej - jadą drogą nr 272 przez Jeżewo. Z kolei z Chojnic jedziemy najpierw do Tucholi, potem drogą lokalną w kierunku Tlenia i Osia.
Zobacz również:
Materiały źródłowe: www.ew.koronowo.pl
Atrakcja turystyczna została dodana przez obiekt:
| Czy ten artykuł okazał się przydatny? | | |
| Atrakcje w Tleniu: |
»
»
»
»
»
»
»
»
»
|
Zobacz również: |
» | | » |
|
|
|
