Od północy Poniatowa sąsiaduje z Wąwolnica, od zachodniej strony z Karczmiskami, od południowego-zachodu i południa z Opolem Lubelskim. Od południa z gminą Chodel, natomiast od wschodu z Wojciechowem i Bełżycami.
Gmina znajduje się na terenie makroregionu Wyżyny Lubelskiej, głównie w mezoregionie Równiny Bełżyckiej. Tylko południowo-zachodnia część położona jest w obrębie mezoregionu Kotliny Chodelskiej.
Budowa geologiczna Podstawową rolę w budowie geologicznej gminy Poniatowa spełniają utwory kredowe oraz pokrywający je płaszcz utworów czwartorzędowych. W obrębie Kotliny Chodelskiej podłoże podczwartorzędowe budują mało odporne skały kredy górnej (mastrycht) wykształcone w postaci: marglistych opok, margli i kredy piszącej. W strefie osiowej Kotliny znajdują się skały najmniej odporne na wietrzenie (margle z wkładkami kredy piszącej) i ta część położona jest najniżej w stosunku do terenów sąsiednich. Odporniejsze skały (opoki) wychodzą natomiast na powierzchnię w rejonie Poniatowej i Kowali (krawędź Równiny Bełżyckiej). Skały kredowe pokryte są utworami czwartorzędowymi, których miąższość nie przekracza 40 m.
Dosyć monotonną rzeźbą cechuje się Kotlina Chodelska. Kotlina stanowi trójkątne obniżenie śródwyżynne, ograniczone od zachodu doliną Wisły. Wschodnie partie Kotliny położone są na wysokości około 180 m natomiast najniżej położone są holoceńskie i plejstoceńskie terasy wiślane (130 m). Obniżenie to zostało wypreparowane w miękkich marglach i kredzie piszącej. W części środkowej i wschodniej Kotliny przebiegają równoleżnikowo garby kredowe. Obniżenia między garbami wypełniają osady plejstoceńskie i holoceńskie. Na powierzchni, a także na obrzeżach garbów stwierdza się występowanie zagłębień bezodpływowych pochodzenia krasowego. W centralnej części Kotliny osady czwartorzędu mają miąższość do 35 m. Na powierzchniach teras plejstoceńskich rozwinęły się procesy wydmotwórcze. Formy wydmowe utrwalone są zazwyczaj przez roślinność leśną.
Równina Bełżycka, zbudowana ze skał górnokredowych przykrytych cienką warstwą czwartorzędową, charakteryzuje się dosyć monotonna rzeźbą. Deniwelacje osiągają maksymalnie 15 m, a w krajobrazie dominują rozległe zrównania wierzchowinowe wznoszące się do wysokości od 180 do 245 m. Bardziej wyraziste formy rzeźby można obserwować w strefie krawędziowej – na styku z Kotliną Chodelską. W okolicy wsi Kowala deniwelacje dochodzą do 50 m. W okolicach Niezabitowa i Kocianowa występującą tam pokrywę lessową rozcinają głęboko wcięte i wąskie doliny erozyjno-denudacyjne.
Klimat
Według podziału klimatycznego województwa lubelskiego gmina Poniatowa, prawie w całości, znajduje się w opolsko-puławskiej dziedzinie klimatycznej. Dziedzinę tą wyróżnia, w porównaniu z innymi rejonami Lubelszczyzny, duża ilość dni z optymalną dla człowieka temperaturą powietrza (43 dni) i najdłuższy okres lata (średnio 102 dni). Średnia roczna temperatura powietrza określana jest na 7,5oC, natomiast roczna amplituda temperatur nie przekracza 22oC. Średnia roczna suma opadów kształtuje się na poziomie 600 mm. Okres wegetacyjny trwa tu około 220 dni i jest jednym z najdłuższych na Lubelszczyźnie.
Wschodnie fragmenty gminy znajdują się w obrębie lubelsko-chełmskiej dziedziny klimatycznej, która odznacza się rocznymi opadami atmosferycznymi na poziomie 500 mm - 600 mm oraz wysokimi wartościami usłonecznienia względnego w okresie letnim.
Wody
Pod względem hydrograficznym gmina znajduje się w dorzeczu Wisły, w zlewni Chodelki (południowa, centralna i zachodnia część) oraz Bystrej (północno-wschodnia część gminy).
Dopływy Chodelki (Poniatówka, Wronówka, Kowalanka, Kraczewianka i ciek spod Leśniczówki) odprowadzają wody z południowej i zachodniej części gminy. Są to krótkie prawobrzeżne dopływy Chodelki rozcinające krawędź Kotliny Chodelskiej zasilane przez wydajne źródła. Swój początek biorą w obrębie dosyć gęstej zabudowy wiejskiej Kowali, Kraczewic, Poniatowej Wsi i Wronowa).
W dolinie Poniatówki utworzono stawy hodowlane, a także zalew w Poniatowej na rzece Kraczewiance. W obrębie gminy istnieje 6 sztucznych zbiorników wodnych, których powierzchnia ogroblowania wynosi 8,81 ha, natomiast powierzchnia zalewu 8,30 ha. Jeśli chodzi o stawy to powierzchnia ogroblowania wynosi 6,68 ha, powierzchnia zalewu 6,0 ha.
Gleby
Na terenie gminy Poniatowa przeważają gleby płowe wytworzone z lessu i utworów pylastych, natomiast w części południowej występują gleby bielicoziemne wykształcone na utworach piaszczystych. W dolinach rzecznych Kraczewianki i Kowalanki charakterystyczne są czarne ziemie, a w ograniczonym stopniu gleby torfowe i mady. Na obszarze gminy przeważają gleby klasy trzeciej.
Należy zauważyć, że w klasach najwyższych (I-III) mieści się 60,3% całkowitego areału gleb, natomiast gleby najniższe (V i VI klasa) zajmują około 14%. Gleby użytków zielonych należą głównie do klasy IV (48,2%) oraz V (32,1%).
W gminie Poniatowa występują dobre warunki przyrodnicze do produkcji rolnej. Wskaźnik waloryzacji rolniczej przestrzeni produkcyjnej wynosi 82,7 pkt i jest zaliczany do najwyższych w województwie lubelskim. Najlepsze ziemie (klasa II - 185 ha oraz klasa IIIa i IIIb) zlokalizowane są w północnej części gminy.
Osadnictwo
Obszar gminy podzielony jest na 20 sołectw, w obrębie których znajduje się 19 miejscowości. Czołowe funkcje administracyjne, handlowo – usługowe i kulturalne pełni miasto Poniatowa, które zarazem jest największym ośrodkiem osadniczym. Mieszka około 60% ludności gminy.
Do niedawna Poniatowa była niewielką osadą wiejską. Swój rozwój Poniatowa zawdzięcza powstaniu dużego zakładu przemysłowego, jeszcze przed II wojną światową w ramach realizacji tzw. Centralnego Okręgu Przemysłowego (produkcja wojskowych urządzeń łączności). Po wojnie powstały tu Zakłady Elektro-Maszynowe „Predom-Eda” - obecnie nie istnieją.
Osadnictwo na terenie gminy ma głównie charakter zwarty, miejscowości zakwalifikować można przeważnie do typu ulicówek. Charakterystyczne jest skupienie osadnictwa w formach dolinnych: Kraczewice, Poniatowa Wieś, Kowala, Dąbrowa Wronowska. W wielu częściach gminy obserwowane jest także osadnictwo o charakterze kolonijnym: Kolonia Niezabitów, Kolonia Kowala, Kolonia Szczuczki III, Kolonia Poniatowa.
Gospodarka
Podstawą utrzymania większości mieszkańców terenów wiejskich gminy Poniatowa jest działalność związana z rolnictwem. Rolnictwo charakteryzuje się dużym rozdrobnieniem – około 75% gospodarstw ma powierzchnie do 5 ha. W strukturze własności dominują grunty prywatne, a w tym wydzieleniu indywidualne gospodarstwa rolne. Ogólnie produkcja roślinna stanowi 70% wartości produkcji rolnej w całości rolnictwa gminy. Natomiast 30% przypada na produkcję zwierzęcą Wiodącymi uprawami na terenie gminy są zboża: pszenica, jęczmień, pszenżyto, które zajmują 51,6% powierzchni zasiewów. W hodowli dominuje trzoda chlewna i bydło, hoduje się również drób. Specyficznymi uprawami w gminie Poniatowa są krzewy owocowe, w szczególności zaś czarna porzeczka i maliny. Uprawia się tu także sporo truskawek.
Materiały źródłowe: Centrum Kultury Promocji i Turystyki w Poniatowej
| Czy ten artykuł okazał się przydatny? | | |
| Atrakcje w : |
»
»
»
»
»
»
»
»
»
»
|
Zobacz również: |
» |
| |
|
|
